Temel Denizcilik Terimleri

**Türkçe Açıklamalı

DENİZCİLİK TERİMLERİ

**ABASO**

Alt ve aşağı [Abaso Gabya yelkeni] (Yelkeni aşağı indir!)

**ABLI**

Seren ve bumba cundalarından aşağı iki tarafa inen sabit halatlar. (Yelken direklerini destekler.)

**ABORDA**

Bir teknenin diğerine, iskeleye veya rıhtıma yanaşması.

**ABOSA**

Dur, tut, bırakma! Geçici olarak durdurmak için verilen komut.

**ABRAMAK**

Kontrol altına almak, komutası altında tutmak, bir durumu idare etmek.

**AÇIKTA EYLENMEK**

Bir teknenin sahilden, iskeleden veya limandan açıkta beklemesi.

**ADMİRALTİ DEMİRİ**

Çapası (çipo) kollarına dik ve hareketli, eski sistem bir çapa türü.

**AGANTA**

Zincir veya halatın kısa bir süre için elde tutulup bırakılmaması. [Aganta iskota, aganta borina borinata]

**AGIZ KUŞAĞI**

Armuz kaplamanın en üst sırası. (Tekne gövdesinin en üst kaplama tahtası)

**ALABANDA**

1. Teknenin iç yan yüzeyi, borda içi.

2. Dümenin 35°'ye kadar basılması için verilen komut.

**ALABURA**

Altüst olma, teknenin ters dönmesi.

**ALAMA KÜREK**

Hep birlikte kürek çekerken, çekmeyi durdurmak için verilen komut.

**ALAMATRA**

Karadeniz'e özgü, genellikle ağaçtan yapılmış balıkçı teknesi.

**ALARGA**

Açıkta demektir. [Alargada bekle, alarga dur] (İtalyanca "largo")

**ALAY SANCAĞI**

Donanmada, törenlerde çekilen özel sancak.

**ALBERABER**

Hep birlikte kürek çekmek için verilen komuta. (Hep beraber!)

**ALESTA**

Hazır olmak, hazır olarak apiko (dikkatli) beklemek. [Alesta tramola]

**ALTABASO**

Bir yelkenin alt yakası, alt ve aşağı anlamında da kullanılır.

**AMORA YAKASI**

Dört köşe bir yelkenin alt ve ön tarafındaki köşe. [Karula yakası]

**ANA GÜVERTE**

Geminin veya teknenin üzerinde yürünen en üstteki, sürekli güvertesi.

**ANA OMURGA**

Postaların bağlandığı, baştan kıça kadar uzanan, teknenin bel kemiği olan ağaç veya metal kısım.

**ANELE**

Hareketli demir halka.

**ANELE BAĞI**

Aneleye yapılan özel bir bağ çeşidi.

**APAZLAMA**

Kemere istikametinden (yan taraftan) gelen rüzgârla yapılan yelken seyri.

**APİKO**

Demirin deniz dibinden kurtulup dimdik (dikey) durduğu vaziyet. Dikkatli beklemek anlamında da kullanılır.

**ARİYA**

İndirmek! [Ariya sancak, ariya kürek] (Sancağı/ kürekleri indir!)

**ARMA**

Gemiyi yürütmek için kullanılan sabit donanım (direk, çarmık, istralya) ve hareketli donanım (yelken, halat) sisteminin tümü.

**ARMUZ**

Güverte ve borda kaplama tahtalarının arasındaki birleşim çizgisi. [Armuz tutmak, armuz kaplama]

**ASKI MAPASI**

Bir demir kaldırmak için bedenine konmuş olan metal halka (mapa).

**ASIRTMA PRAÇERA YELKEN**

Kavançalı (açılı) seren yelkeni. (Rüzgâra karşı seyirde kullanılan bir yelken türü)

**ASOZ**

Omurga ve bodoslamalara, kaplama tahtalarını geçirmek için açılan oyuklar.

**AVARA**

Gemi, bot veya teknenin yanaşık olduğu yerden ayrılması. [Avara etmek!]

**AYBOCU**

Demir zincirinin vinç/ırgat çalıştırılarak aşağı alınması, indirilmesi.

**AYI BAÇAĞI**

Yelkenlerin farklı yönlere (farklı kontralarda) açılması. Genellikle pupa (rüzgâr arkadan) seyrinde.

**AYNALIK**

Kıç bodoslama üzerine konan ve dümen iğneciğinin üzerine oturduğu geniş tahta levha. [Ayna kıçlı tekneler]

**AYNALIK TAHTASI**

Kıç taraftaki oturma yerinde (havuzlukta) arkaya dayanmak için konulmuş tahta levha.

**BABA**

Halat volta etmek için güverteye veya rıhtıma bağlanmış, silindirik biçimli ağaç veya metal eleman.

**BABAFİNGO**

Eskiden, üç parçalı direklerin en üstteki parçası. (Okul gemileri gibi)

**BADARNA ETMEK**

Bir halatın aşınmaması için üzerinin (genellikle mürsel veya sicim ile) sarılması.

**BAKLA**

Zincirin bir halkası.

**BALON-USTURMAÇA**

İçi doldurulmuş veya şişirilmiş, yuvarlak ve yumuşak, tekne çarpışmalarını önleyen yastık.

**BARBARİSKA**

Kaymaması için, sabit bir yere hızlıca yapılan, kolay çözülebilen bir bağ çeşidi.

**BASTİKA (BASTİNA)**

Palangalarda kullanılan, yan tarafı oluklu/karnı yarık özel bir makara.

**BASTON**

Baş tarafta, civadranın üzerinde ileriye doğru uzatılmış çubuk.

**BAŞ**

Bir teknenin ön ve ileri kısmı.

**BAŞ BODOSLAMA**

Omurganın ön ucundan yukarı doğru devam eden, teknenin başını oluşturan ağaç veya metal parça.

**BAŞ KASARA**

Genellikle gemilerin baş tarafında, ana güverteden daha yüksek olan kısım.

**BAŞ OMUZLUK**

Teknenin baş tarafında, kemere ile baş bodoslama arasındaki yuvarlak ve dönüşlü kısım.

**BAŞ PARİMA**

Bir botun baş üzerindeki aneleye bağlanmış, tutunma amaçlı kısa halat.

**BAŞLI**

Teknenin baş tarafının kıça nazaran daha batık (daha derinde) olması.

**BAŞTANKARA ETMEK**

Tekneyi bir sahile veya kumsala baş tarafından oturtmak veya yanaştırmak.

**BAŞÜSTÜ**

Bir botun baş tarafında oturabilecek ve ayakta durulabilecek platform.

**BERMUDA ARMA**

Uzun bir direk ve üçgen yelkenden oluşan, yaygın modern yelkenli tekne arması. [Marconi arma]

**BINDIRME KAPLAMA**

Ahşap teknelerde, kaplama tahtalarının birbiri üzerine bindirilerek çakıldığı kaplama şekli.

**BİTA**

Halat ve zincirleri volta etmek için kullanılan, güverteye sabitlenmiş çift silindirik madeni eleman.

**BOCURUM**

Yelkenli teknelerde, kıç taraftaki direğe (mizana direği) çekilen yelken.

**BORDA**

Teknenin su kesiminden yukarıda kalan yan yüzeyi.

**BORDA FENERİ**

Gece seyirlerinde, yan yönü göstermek için yakılan fenerler. İskele (sol) kırmızı, sancak (sağ) yeşil.

**BORDA İSKELESİ**

Tekneye girip çıkmak için kullanılan, inip kalkabilen merdiven. [Paserella]

**BOSA / BOSA TUTMAK**

Gevşetmek. Bir halat veya zincirin bedeni üzerine bosa tutarak (gevsemeye izin vererek) kontrol etmek.

**BOS ALAMAK**

Gevşek bir halatı germek için fazlasını çekmek.

**BOS VERMEK**

Halatı kaçırmak, gevşetmek.

**BRANDA**

Pamuk veya ketenden yapılan, yelken, örtü veya hamak olarak kullanılan kalın kumaş.

**BUMBA**

Yan yelkenlerin alt yakalarını germek için kullanılan, yatay seren. Yük gemilerinde vinç görevi görür.

**BURGATA**

Halat ve zincir çaplarını ölçmek için kullanılan bir ölçü birimi (1 Burgata ≈ 2.5 cm).

**BÜKÜN**

Halatı veya yomayı oluşturan liflerin/lif demetlerinin sağa veya sola doğru bükülme yönü.

**CAMADAN**

Fırtınalı havalarda yelken alanını küçültmek. [Camadan vurmak]

**CAMADAN BAĞI**

Yelkeni küçültmek için yelken üzerindeki camadan kalçealarını bağlamada kullanılan özel bağ.

**CAMADAN KALÇEALARI**

Yelken üzerinde, camadan bağı yapmak için sıralanmış bağcıklar.

**CANKURTARAN SİMİDİ**

Denize düşenleri kurtarmak için, yuvarlak simit biçiminde, yüzer malzemeden yapılmış aygıt.

**CEVİZ**

Halatların ucuna süs veya tutma amaçlı yapılan, düğüm şeklindeki işleme.

**CIVADRA**

Teknenin baş tarafında, dışarıya doğru eğik olarak uzanan sabit seren. Flok yelkenlerini açmak için kullanılır.

**CUNDA**

Uç demektir. Direk cundası, seren cundası. Cunda yakası: Yelkenin üst köşeleri.

**ÇALIM**

Gemide, baş ile kıç arasındaki inişli çıkışlı hat veya teknenin su altındaki karina formu.

**ÇAMÇAK**

Teknede biriken suyu toplamak için kullanılan tahta kepçe.

**ÇARMIH**

Direkleri yandan desteklemek için her iki bordaya gerilmiş tel halatlar.

**ÇENE**

Omurga ile bodoslamanın birleştiği iç köşe.

**ÇIMA**

Halat, elinçesi veya yomaların uç kısmı.

**ÇIMARIVA**

Personelin, tören veya selamlama için tekne boyunca yan yana dizilmesi.

**ÇIPO**

Özellikle "Admiralti Demiri"nde, kolları birbirine bağlayan, kollara dik hareket eden çubuk.

**ÇÖRDEK YAKASI**

Seren yakalarının geriye bakan kısımları; üçgen yelkenlerdeki en üstteki pik yakası.

**ÇUBUK**

Ana direklere ekleme yapmak için üzerine konulan daha kısa direk parçaları.

**DABILBATIM**

Gemilerde, çift dipli olarak yapılan ve safra/yakıt deposu olarak kullanılan iç bölme. [Double-bottom]

**DENİZ DEMİRİ**

Fırtınada, tekneyi dalgalara karşı stabilize etmek ve sürüklenmeyi yavaşlatmak için denize atılan koni şeklinde branda torba.

**DESE ETMEK**

Bir halatı veya zinciri iyice germek, sıkıştırmak.

**DİNGİ**

Bir çifte kürekle kullanılan, küçük, hafif bot.

**DİREK FİSTANI**

Direğin güverteye girdiği yerdeki kalınlaştırılmış kısmı veya etrafındaki kuşak.

**DÖBLİN**

Bir halatın iki çiması arasındaki sarkık, serbest kısım.

**DÖBLİN ALMAK (VERMEK, TUTMAK)**

Bir halatı, bir babaya veya yere "8" şeklinde iki-üç kez sararak bağlamak.

**DÖKÜNTÜ**

Deniz yüzeyine yakın, görünmeyen tehlikeli kayalık kümeleri.

**DÖŞEKLİ**

Dibi düz olan tekne. (Genellikle tekneler için kullanılır)

**DIRİSA ETMEK**

Yön değiştirmek. [Rüzgârın dirisa etmesi, bumbayı dirisa etmek]

**DÜMEN**

Gemiyi istenilen yöne çevirmek için kıç tarafa monte edilen, yelpaze şeklindeki parça.

**DÜMEN BAŞLIĞI**

Dümen şaftını (milini) kuvvetlendirmek ve yataklamak için üzerine geçirilen madeni başlık.

**DÜMEN BODOSLAMASI**

Dümenin takıldığı, kıç taraftaki dikme. [Kıç bodoslama]

**DÜMEN BOĞAZI**

Dümen yelpazesinden (pala) yukarıda kalan, şaftın geçtiği daha dar kısım.

**DÜMEN DOLABI**

Dümeni çevirmek için kullanılan, yekeye bağlı mekanizma (tekerlek veya kollar).

**DÜMEN DONANIMI**

Dümen dolabından dümen yelpazesine kadar olan tüm mekanik sisteme verilen isim.

**DÜMEN YELPAZESİ**

Dümenin su içinde kalan, esas ana parçası (pala).

**DÜMEN ZAVİYESİ**

Dümen yelpazesi yüzeyinin, teknenin omurgası ile yaptığı açı.

**DÜMENİCİ PUSULASI**

Dümen dolabının hemen önüne konulmuş, dümencinin rotayı takip etmesini sağlayan pusula.

**DÜMENTASI**

Yekenin dümene bağlandığı en üst kısım.

**EGLENMEK**

Bir teknenin çok yavaş yol alarak veya durarak, gideceği yere varması.

**EL DONANIMI**

Mekanik bir aletin (ırgat gibi) arıza durumunda el ile çalıştırılabilmesi için yapılmış yedek donanım.

**EL DÜMENİ**

Kol gücü ile bir taraftan diğer tarafa basılan, basit dümen mekanizması.

**EL İNCESİ**

İncecik, ucunda ağırlık (kurşun) bulunan ve halat bağlanarak atılan, haberleşme veya parekete ipi. [Parekete savlosu]

**EL İSKANDİLİ**

Derinlik ölçmek için, üzeri kulaç taksimatlı, ucuna kurşun ağırlık bağlanmış savlo.

**FAÇA ETMEK**

Seren yelkenlerin bir taraftan prasya (açık) olduğu halde kapatılması.

**FAÇUNA ETMEK**

Badarnanın, aşınmaması için tel veya mürsel ile sıkı sıkıya bağlanması/sarılması.

**FALAKA**

İki matafora (vinç) cundaları arasında bulunan ve can halatlarının bağlandığı tel halat.

**FARS TAHTALARI**

Ahşap bir teknenin sintinesi üzerine, ıslaklığı önlemek ve hava sirkülasyonu için aralıklı olarak döşenen tahtalar.

**FİLİKA**

Gemilerdeki, kürekli ve/veya yelkenli büyük yardımcı tekne.

**FIRDÖNDÜ**

Zincirin veya halatın bükülmemesi (gamba almaması) için aralara konan, dönebilen özel madeni kilit.

**FIRENGİ**

Güvertedeki suyun denize akıtılması için, yalı kütükleri (kenar) üzerinden bordaya açılan oluklu delikler.

**FLADOR**

Çarmıhları germek ve ayarlamak için kullanılan sistem (vida, somun, vs.).

**FLAMA**

Üçgen şekilli sancak.

**FLASA**

Bitkisel halatı meydana getiren en ince iplikçikler.

**FLOK**

Baş tarafta, civadra veya baş istralya üzerine açılan üçgen yelken.

**FORA ETMEK**

Bir yere bağlanmış olan halatın oradan çıkartılması. (Sivil denizcilikte: "MOLA!")

**FRİSKA**

Bütün yelkenleri camadan vurmaksızın (küçültmeden) kullanılabilecek derecedeki sert rüzgâr.

**FUNDO (FUNDA)**

Demir atmak için verilen komut. (Demirle!)

**GABYA**

Çok direkli teknelerde, ana direk ile babafingo çubuğu arasındaki çubuk veya buraya açılan yelken.

**GAGA**

Çapanın kollarının ucundaki, deniz dibine tutunmayı sağlayan tırnakların en uç kısmı.

**GAMBA ALAMAK**

Halatın veya zincirin kendi etrafında dönmesi, burulması.

**GENOVA**

Flok yerine çekilen, çok daha büyük ve güçlü baş yelkeni.

**GERDEL**

Gemilerde kullanılan tahta kova.

**GİZ**

Kıç direkteki (mizanadaki) kısa seren.

**GOMİNA**

Deniz milinin onda biri. (1 Gomina = 185.2 metre)

**GÖNDER**

İnce, düz ve uzunca olarak çekilmiş çubuklar. [Sancak gönderi, filika kanca gönderi]

**GÖZ DEMİRİ**

Bir gemide kullanılan asıl, büyük demirler (ana demirler).

**GRADİN YAKASI**

Bir yelkenin yan kenarları.

**GRANDİ DİREĞİ**

Birden fazla direkli gemilerdeki en yüksek direk.

**GULET**

İki direkli, pruvası kabasorta, grandi direği sübye (yelkenleri direk boyunca) armalı, genellikle ağaç gövdeli geleneksel Türk teknesi.

**GURCATA**

Güvertenin kirişi; veya yelkenli teknelerde, istralyaları açmak için direğe bağlanan yatay kollar.

**GÜVERTE**

Gemilerde ve teknelerde baştan kıça kadar döşenmiş tahta veya madeni platform döşeme.

**GÜVERTE KAPLAMASI**

Güvertenin kaplanması için kullanılan malzeme.

**GÜVERTE HATTI**

Güvertenin, bordadaki izdüşümü (güvertenin bordada bittiği çizgi).

**HALAT**

Bitkisel, sentetik veya çelikten yapılmış, bükülmeye ve çekmeye uygun urgan.

**HALAT BOSA**

Demir atıldıktan sonra, zincirin yükünü ırgattan almak için kullanılan kısa halatlar.

**HAMLA**

Kürek çekilirken, küreğin bir çevrimde aldığı mesafe.

**HAMLA**

Kürekli teknelerde, dümene en yakın kürekçi.

**HAVUZLUK**

Yelkenli veya kürekli bir teknede, kıç tarafta topluca oturulan yer.

**HIRÇA MAPASI**

Zincirin, zincirlikteki ucunun tekne omurgasına bağlandığı kilitli madeni halka.

**HİSA ETMEK**

Bir şeyi yukarı kaldırmak, çekmek. [Hisa sancak, hisa kürek]

**IRGAT**

Demir almada, halatları dolayıp gemiyi yanaştırmada kullanılan, yatay veya dikey kaldırma mekanizması.

**ISKAÇA**

Direk ve civadraların alt başlarının (topuklarının) yerine oturması için açılmış olan yuva.

**ISKANCA**

Değiştirmek. [Nöbet iskanca, vardiya iskanca, kürek iskanca]

**ISKARMOZ**

Kürekli teknelerde, küreğin bağlandığı veya oturduğu, "U" şeklindeki metal veya ahşap parça.

**İSKOTA**

Bir yelkeni kontrol etmek ve rüzgârla doldurmak için kullanılan halat veya palanga donanımı.

**İSKOTA YAKASI**

Bir yelkenin, iskotanın bağlandığı alt ve arka köşesi.

**İÇ OMURGA**

Postaları omurgaya daha sıkı bağlamak için, ana omurga üzerine konan ikinci bir omurga.

**İĞNECİK**

Dümenin kıç bodoslamaya menteşelendiği, erkek ve dişi olarak konmuş pimler/menteseler.

**İSKANDİL**

Denizin derinliğini ölçmek.

**İSKANDİL KURŞUNU**

Derinlik ölçmek için, iskandil savlosunun ucuna bağlanan ağır kurşun.

**İSKANDİL SALVOSU**

İskandil kurşununun bağlandığı, üzeri işaretli (kulaçlı) ince halat.

**İSKARÇA**

Bir liman veya koy içinde, karışık olarak demirlemiş tekneler topluluğu.

**İSKELE**

1. Teknenin sol yarısı.

2. Gemiye girip çıkmak için kullanılan sürme veya inip kalkan merdiven.

**İSKELE TAVASI**

İskelelerin alt ve üstünde, girip çıkarken ilk basılan platform.

**İSPAVLO**

Katranlanmamış kendirden yapılmış, ince iki kollu sicim.

**İSTİNGA**

Bir yelkeni toplamak (indirmek) için kullanılan halat. [Hareketli donanım]

**İSTİNGA ETMEK**

Yelkenleri toplamak.

**İSTRALYA**

Direk ve çubukları baştan ve kıçtan destekleyen, gergin sabit arma halatları.

**İSKAMPAVYA**

Savaş gemilerinde personel taşımakta kullanılan, büyük, motorlu filika.

**KABASORTA ARMA**

Serenleri direklere dik ve yatay olan, dört köşe yelkenli geleneksel arma tipi.

**KALASTRA**

Filikaların üzerine oturtulduğu, güverte üstündeki ağaç veya metal kürsü.

**KALOMA**

Demir üzerinde yatan bir teknenin, suya saldığı zincir miktarı. Ayrıca boşluk, tolerans anlamında.

**KALOMA ETMEK (VERMEK)**

Demir zincirini daha fazla salmak.

**KANA RAKAMLARI**

Gemilerin çektikleri suyu göstermek için baş ve kıç taraflara yazılmış rakamlar.

**KANDİLİSA**

Yelkeni yukarı kaldırmak (açmak) için kullanılan halat. (Mandar, ıstrise, çördek gibi farklı isimleri vardır.)

**KAPELE MUSAMBA**

Güverte aletlerini (pusula, dümen dolabı vb.) korumak için brandadan yapılmış kılıfları geçirmek.

**KAPLAMA**

Tekne gövdesini oluşturmak için postalar üzerine kaplanan saç veya tahtalar.

**KAPORTA**

Gemi içindeki kapılara veya güverteden aşağı inen merdiven kapaklarına denir.

**KARANFİL**

Pruva ve grandi direk cundaları arasında çekilen destek halatı.

**KARAVELE KAPLAMA**

İçi kutrani, dışı armuz olan karma bir kaplama şekli.

**KARİNA**

Bir teknenin su altında kalan dış kısmının tümü.

**KARULA YAKASI**

Bir yan yelkeninin, direğe yakın olan alt köşesi.

**KASA**

Halatların çimalarında, açılmayacak şekilde yapılan yuvarlak ve büyük halka.

**KASARA**

Teknelerin baş, orta veya kıç kısımlarında, ana güverteden daha yüksek olan kısımlar.

**KASTANYOLA**

Demir zinciri akarken durdurmak için, ırgat (vinç) etrafına konan fren balatası.

**KAVANCA**

Bir şeyi bir taraftan diğer tarafa geçirmek veya aktarmak.

**KEMERE**

Güvertenin döşenebilmesi için, posta uçlarını birbirine bağlayan, omurgaya dik yerleştirilen kirişler.

**KERTE**

Bir dairenin 32'de biri. (1 Kerte = 11° 15')

**KERTERİZ**

Bir cismin, tekneden olan yönünü pusula ile tayin etmek veya ölçmek.

**KERYE**

İki çelik halatı birleştirmek veya çelik halatın ucuna geçici kasa yapmak için kullanılan, civatalı mengene.

**KIBLE**

Güney yönü.

**KIÇ**

Teknenin arka tarafı.

**KIÇ BODOSLAMA**

Omurgadan kıç tarafa kaldırılan dik kısım.

**KIÇ GÖNDERİ**

Kıç tarafta sancak çekmek için dikilmiş olan ince direk.

**KİLİT**

12.5 - 15 kulaç uzunluğunda zincir parçası veya zincir baklalarını birleştiren özel bakla.

**KINISTIN VALFİ**

Tekneye denizden su almak için, su kesimi altına konmuş, uzaktan açılıp kapatılabilen valf.

**KOÇ BOYNUZU**

Güverte üzerinde, halat volta etmek için kullanılan, çift kulaklı madeni çıkıntılar.

**KOL**

Halatı oluşturan ve büküm yönüne göre adlandırılan, bükülmüş lif demetleri.

**KOLTUK**

Bir teknenin yanaştığı yere sıkıca bağlanması için, baş ve kıç omuzluklardan verdiği halatlar.

**KONTRA MİZANA DİREĞİ**

Üç direkli yelkenlilerde, mizana direğinin arkasındaki dördüncü direk.

**KONTRA OMURGA**

Ana omurganın aşınmaması için altına konan serit halindeki ek parça.

**KONTRATA MİZANA DİREĞİ**

Dört direkli yelkenlilerdeki son direk.

**KÖRKAPAK**

Lumbuzları (pencereleri) içeriden kapatan madeni kapak.

**KUNTRA**

"Karşı, zıt, yedek" anlamında kullanılır. [Kuntra flok, kuntra iskota]

**KURT AĞZI**

Güverte üzerinde, halatların geçmesi için monte edilen, yataklı madeni oluk.

**KUTRANİ KAPLAMA**

Ahşap teknelerde, tahtaların çapraz (diyagonal) olarak çakıldığı kaplama şekli.

**KÜPEŞTE**

Güverte üstündeki, bordayı çevreleyen koruma kenarlığı.

**KÜREK LUMBARI**

Askeri filikalarda, küreklerin oturtulduğu, küpeştede açılmış oyuk yerler.

**LAÇKA**

Boşver, boşalt, boşalmış, gevşemiş anlamında.

**LALE HALATI**

Dümenin denizde kaybolmaması için, dümen yelpazesinden teknenin kıçına bağlanan ince savlo.

**LARMO**

Baş tarafta, flok yelkenlerinin açıldığı istralya. [Flok larmosu]

**LAVA ETMEK**

"Boşunu al ve ger" anlamında bir emir.

**LAVRA DELİĞİ**

Teknenin içindeki suyu askıya alıp boşaltmak için açılmış delik. (Genellikle kıç havuzluğun altında)

**LİF**

Bitkisel halatın yapıldığı malzemenin en ince parçası.

**LİĞA CAMADAN**

"Yelkeni küçült, camadana vur" demektir.

**LİMBO**

Bir şeyin bir taraftan diğer tarafa aktarılması.

**LİVAR**

Balıkçı teknelerinde, balıkların taze kalması için, altı denizle bağlantılı tahta havuz.

**LOÇA**

Demir zincirinin akması için, teknenin başında açılmış deliklere geçirilmiş madeni oluk.

**LOKMA**

Zincir baklalarının ortasına, takviye için konmuş parça.

**LUMBARA AĞZI**

Ambarlara ve sintinelere giriş için, güvertede açılan kapaklı dört köşe delik.

**LUMBUZ**

Gemideki yuvarlak veya köşeli pencere.

**MANİKA**

Teknenin alt kısımlarını havalandırmak için, güverteden aşağı inen geniş boru.

**MAPA**

Sabit, yuvarlak madeni halka.

**MARTİN DEMİRİ**

Kolları ve çiposu aynı düzlemde olan, kolları beden etrafında dönebilen modern bir demir türü.

**MASTALYA**

Tahtadan yapılmış büyük leğen.

**MASTORİ POSTASI**

Bir teknedeki en geniş posta (orta kısımdaki).

**MATAFORA**

Filika veya botları asmak için kullanılan, ucunda palanga bulunan vinç.

**MATAFYON**

Yelken ve tentelerin delik etrafının yırtılmaması için takviye edildiği, yassı metal veya halat halka.

**MAYNA ETMEK**

Ağır ağır aşağı indirmek.

**MEME**

Çapa kollarının, bedenle birleştiği noktanın alt kısmı.

**MEZESTRE**

Yarıya kadar indirmek.

**MİL (Deniz mili)**

Denizdeki uzunluk ölçüsü. (1 Deniz mili = 1852 metre)

**MİZANA DİREĞİ**

Üç direkli bir yelkenlide en kıçtaki (üçüncü) direk.

**NETA**

Muntazam, düzgün, tertipli veya emniyetli anlamına gelir.

**NEVCET**

Hamak sarılan ince halatlar.

**OMURGA**

Teknenin bel kemiği; postaların üzerine oturtulduğu, baştan kıça uzanan ana yapı elemanı.

**OMUZLUK**

Teknenin baş ve kıç taraflarındaki 45° civarındaki yönler.

**ORSA**

Yelkenle, rüzgâra karşı (rüzgârın geldiği yöne doğru) mümkün olduğunca yakın seyretmek.

**ORSA YAKASI**

Bir yelkenin, direk tarafındaki veya rüzgârüstü tarafındaki kenarı.

**ORSA ALABANDA EĞLENMEK**

Tekneyi, rüzgâra karşı dengede tutarak, bir yerde bekletmek.

**ORSA ALABANDA TRAMOLA**

Tekneyi rüzgâr üstüne alıp, bir taraftan diğer tarafa (kontra değiştirerek) döndürmek.

**ORSA HALİNDE**

Bir teknenin rüzgâra karşı yaptığı seyir.

**ORSA PUPA ÇEMBERİ**

Bumbanın cundasında, iskota ve kuntraların bağlandığı madeni halka.

**ORSADA KAZANMAK**

Orsa seyrinde, istenilen yöne doğru az yol kaybederek ilerlemek.

**ORSAYA KAÇMAK**

Bir yelkenli teknenin, istenmeyen şekilde sürekli rüzgâr üstüne doğru dönmesi.

**ÖKSÜZ KEMERE**

Kemerelerin, teknenin yan taraflarında kalan kısa parçaları.

**PALAMAR**

Gemilerin rıhtıma veya iskeleye bağlanmasında kullanılan kalın halat.

**PALANGA**

Bir halat ve bir veya daha fazla makaradan oluşan kaldırma mekanizması.

**PALAVRA GÜVERTE**

Eski harp gemilerinde topların bulunduğu ana güverte.

**PATALYA**

1-3 çifteye kadar kürekli, küçük ahşap savaş teknesi.

**PATRİSA**

Direk ve çubukları geriden desteklemek için, cundalarından aşağı ve geriye inen sabit arma halatları.

**PİK**

Giz veya serenler üzerine açılmış üçgen yelken.

**PİK YAKASI**

Bir yan yelkeninin üst ve köşedeki yakası.

**PİYAN**

Bir halatın çimasının açılıp dağılmaması için, ucuna ispavlo veya gırcıla ile yapılan düğüm.

**PORTUÇ**

Alet edevat veya malzemenin saklandığı dolap veya kamara.

**POSTA**

Teknenin kaburgası; üzerine kaplama tespit edilen, omurgadan yukarı kalkan eğri elemanlar.

**PRUVA**

Bir teknenin ön tarafından ileri istikamet.

**PRUVA DİREĞİ**

Çok direkli teknede baş taraftaki ilk direk.

**PUNTEL**

Güverteyi destekleyen dikme veya güverte kenarındaki korkulukları (vardavela) tutan dik çubuklar.

**PUSULA**

Manyetik veya cayro prensibiyle çalışan, yön gösteren seyir aleti.

**PUSULA KARTI**

Pusula ibrelerinin üzerinde dönen, dereceli veya kerteli daire şeklindeki kart.

**PUSULA MİHVER EKSENİ**

Pusula kartının döndüğü, ucu sivri iğne.

**PUSULA TAŞI**

Manyetik pusulalarda, kartın üzerinde döndüğü, manyetik olmayan madeni yuvarlak yuva.

**PUTA**

Koymak, donatmak. [Puta kürek] (Kürekleri yerine koy!)

**RADANSA**

Halatların çimalarına kasa yapmakta kullanılan, "8" şeklinde düz madeni halka.

**RANDA YELKENİ**

Yelkenli bir teknede, grandi (ana) direği üzerine açılan büyük yan yelkeni.

**RODA**

Kullanılmamış, fabrikadan yeni çıkmış nebati halat topağı.

**ROTA**

Geminin üzerinde gittiği planlı yol çizgisi.

**RUBA ETMEK**

Yelkenle rüzgârı başa alarak, tekneyi geri geri yürütmek.

**RÜSVET GÜVERTE**

Yolcu gemilerinde, filikaların üzerinde bulunduğu, en üst güverte.

**RÜZGAR ALTI**

Rüzgârın estiği yönün tersi, rüzgârın gittiği taraf.

**RÜZGAR YAKASI**

Bir yelkende, rüzgârın estiği taraftaki kenar.

**RÜZGARÜSTÜ**

Rüzgârın geldiği, estiği yön.

**SAFRA**

Teknenin dengesini sağlamak için sintinesine konan ağırlık (genellikle kurşun, su veya beton).

**SAĞANAK**

Rüzgârın eserken birdenbire şiddetli esmesi.

**SALMA**

Bir teknenin rüzgâr veya akıntı etkisiyle, kontrolden çıkarak dönmesi.

**SALMA OMURGA**

Yelkenli teknelerde, yana yatmaya karşı denge sağlamak için, tekne ortasından aşağı indirilip kaldırılan metal veya ahşap levha.

**SALPA**

Demirin deniz dibinden kurtulup, ağırlığının zincire binmesi. (Demir "tired" durumda)

**SANCAK**

1. Bayrak.

2. Teknenin sağ yarısı, sağ tarafı.

**SANCAK ALABANDA**

Dümenin sancak tarafa doğru sonuna kadar basılması için verilen emir.

**SANCAK GÖNDERİ**

Kıç tarafta, sancak çekmek için dikilmiş ince direk.

**SARAVELE**

"Yelkeni sar!" anlamındaki komut.

**SAVLO**

Sancak çekmek için kullanılan ince halat.

**SELVİÇE**

Yelkenli bir gemideki, yelken ve serenleri kontrol eden hareketli halatların genel adı.

**SEREN**

Direkler üzerinde yatay olarak bağlanmış, yelken açmaya yarayan gönder.

**SEREN YAKASI**

Yelkenlerin, serene bağlı üst kenarı.

**SIĞ SU**

Teknelerin seyrine uygun olmayacak şekilde, az su bulunan, derin olmayan yer.

**SİLYON FENERİ (SİNYAL FENERİ)**

Gece seyrinde, pruva ve grandi direkleri cundalarında yakılan, seyir fenerleri.

**SİNTİNE**

Bir teknenin su altında kalan iç kısmının en dip kısmı; biriken suyun toplandığı yer.

**SİS İŞARETİ**

Siste seyir halindeki gemilerin, düdükle verdikleri konum işareti.

**SİS KAMPANASI**

Demirde veya şamandrada yatan gemilerin, siste mevkilerini belli etmek için çaldıkları kampana.

**SIYA**

Kürek çekerken, tekneyi geriye itmek için verilen komut.

**SOĞRA (SOKRA)**

Armuz kaplamada, kısa gelen kaplama tahtalarının uçlarının birleştiği çizgi.

**SUĞA ETMEK**

Sıkıştırmak, vira edip sıkmak. [Suğa civata]

**SU HATTI**

Teknenin gövdesinde, yüklü iken suyun temas ettiği seviyenin oluşturduğu çizgi.

**SÜBYE ARMALI**

Direklerinde seren yelkenleri olmayıp, sadece yan yelkenleri (randa, pik) bulunan tekneler.

**SÜLYEN**

Temizlenmiş çelik saclar üzerine sürülen, koruyucu kırmızı astar boya.

**SÜRME OMURGA (SALMA OMURGA)**

Ana omurga yarığından aşağı yukarı hareket ettirilebilen, yelkenli teknelerde denge sağlayan levha.

**ŞAPKA**

Direklerin üst uçlarına geçirilmiş yuvarlak tabla.

**ŞEYTAN ÇARMIHI**

İki halat arasına ağaç basamaklarla yapılan, bordadan sarkıtılan ip merdiven.

**TALVEK HATTI**

Boğazların, seyir için en güvenli orta hattı.

**TARAK GEMİSİ**

Limanları ve kanalları derinleştirmek için kepçeli olarak yapılmış özel gemi.

**TAVA**

Borda iskelelerinin altında ve üstünde durulan platform. [İskele tavası]

**TAVLON GÜVERTE**

Çok güverteli gemilerde, ana güvertenin bir altındaki güverte.

**TAYFA**

Ticaret gemilerindeki gemiciler.

**TENTE**

Güverteyi yağmur ve güneşten korumak için açılan branda veya benzeri malzemeden örtü.

**TENTE OMURGASI**

Tentenin orta kısmını yukarı kaldıran, uzunlamasına konan ağaç.

**TERSANE**

Gemi yapılan fabrika, tezgah veya sanayi merkezi.

**TİRENTİ**

Palanga veya halat sisteminde, çekilen taraf, çekilip alınan halat ucu.

**TIRNAK**

Çapanın kollarının ucundaki, dibe gömülen sivri uç.

**TOKA ETMEK**

Bir şeyi yerine kadar kaldırmak, tamamen çekmek. [Sancak toka etmek]

**TRAMOLA**

Yelkenle seyirde, rüzgâr üstüne dönüp, rüzgârı diğer taraftan alarak kontra değiştirme manevrası.

**UÇKURLUK**

Bir sancak veya bayrağın, direğe bakan yakasında bulunan, takviyeli beyaz şerit. İçinden uçkurluk salvosu geçer.

**USKUNA**

Pruva direği kabasorta, grandi direği sübye armalı iki direkli yelkenli tekne.

**USTURMAÇA**

Teknelerin birbirine veya rıhtıma çarpmasını önlemek için araya konan lastik, ahşap veya plastik yastık.

**VARAGELE**

İki nokta arasında gerili bir halat üzerinde hareket eden bir sistemle insan veya yük taşımak için kurulan düzenek.

**VARDAVELA**

Küpeşte üzerinde, personeli korumak için yatay olarak geçirilmiş demir veya ahşap çubuklar (korkuluk).

**VARDAVELA PUNTELİ**

Vardavelaları (korkulukları) tutan, dikey sabit veya açılır kapanır çubuklar.

**VARİL**

Mancana büyüklüğündeki metal fıçı.

**VELEDİBARKA**

Fırtınalı havalarda, pruva ana istralyası üzerine açılan küçük flok.

**VELEİSTRALYE YELKENİ**

Pruva direğinden sonraki direk üzerine açılan yan yelkenin sereni.

**VELENA**

Direkler arasındaki istralyalar üzerine açılan üçgen şeklindeki yelkenler.

**VENTO**

Bumba ve mataforaları bir taraftan diğer tarafa çevirebilmek ve sabitlemek için cundalarından alınan halatlar.

**VİNÇ**

Gemiye yük alıp vermede kullanılan, kaldırma makineleri.

**VİRA**

"Sar, çek, kaldır!" anlamında komut. [Vira demir!]

**VİYA**

Tekne istenilen rotaya döndükten sonra, düz seyre geçmek için verilen komut. ["Dümen tut!" anlamında]

**VOLTA**

Bir halatı babaya veya biteye bir kez dolamak.

**VOLTA ALMAK**

Halatin veya demir zincirinin birbirine dolanması.

**YAKA**

Yelkenlerin köşeleri ve kenarları.

**YAKAMOZ**

Denizde, biyolüminesans yapan organizmaların neden olduğu ışık saçılması.

**YALPA**

Teknenin sancaktan iskeleye, iskeleden sancağa sallanması.

**YALPA OMURGASI**

Teknelerin yalpalarını azaltmak için, karina kısmına eklenen, ince uzun çıkıntı.

**YAN YELKENLER**

Serenler (yan yelken direkleri) üzerine açılan yelkenler (randa, pik gibi).

**YARIM OTURAK**

Kürek çekerken, ayak dayanılan yatay ağaç puntal.

**YASLAMAK**

Bir teknenin, akıntı veya rüzgâr etkisiyle bir rıhtıma veya başka bir tekne üzerine düşmesi.

**YEKE**

Dümeni çevirmek için, dümen tasına takılan kol.

**YELPAZE**

Dümenin su içindeki en geniş, yassı kısmı (pala).

**YOMA**

Genellikle kalın halatlara verilen isim.

**YÜRYA**

Bir halatı veya palanga tirentisini, durmadan, üzerine yatarak sonuna kadar çekmek.

**ZİNCİR MAKİNASI**

Zincirliğin üstünde, zincirin geçtiği madeni boru.

**ZİNCİRLİK**

Teknelerin baş tarafında, demir zincirlerinin muhafaza edildiği bölme.

**ZIRH GÜVERTE**

Eski zırhlı harp gemilerinde, mermilerin delip geçmemesi için konan çelik güverte.

**ZOKA**

Uç tarafında, sarımsak dilimi şeklinde kurşun bulunan bir çeşit balık iğnesi (olta).